Poznań: Tarih ve medeniyetin birlikteliği

YORUM YAZIN 0
113
Poznań, renkli evler
Yazıyı paylaşın | Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.

Poznań Polonyalıların doğum yeri olarak görülüyorPek çok kişi tarafından Polonyalıların doğum yeri olarak görülen Poznań, Yeni Avrupa’nın enerjisinin Avrupa tarihi ve medeniyeti ile birleştiği bir yer. Polonya’nın ekonomik açıdan en gelişmiş bölgesinde yer alan kent, ticaret fuarları, uluslararası festivalleri ve üniversiteleriyle oldukça canlı bir kimliğe sahip.

Tarihi Büyük Polonya bölgesinin ilk başkenti olan Poznań, Polonya’nın en eski ve en büyük şehirleri arasında yer alıyor. Kent, Polonya’nın orta-batı kesiminde yer alan ve Poznań, Kalisz, Konin, Piła, Leszno voyvodalıklarının birleştirilmesiyle oluşturulan Büyük Polonya Voyvodalığı’nın da merkezi konumunda. Kentin bu siyasi gücü adına da yansımış. Poznań’ın tam resmi adı “Polonya’nın Başkenti” anlamına gelen “Stołeczne Miasto Poznań”.

Poznań, eğitim, güvenlik ve sağlık kalitesinde ve yaşam standartlarında çok yüksek özelliklere sahip. Kent, hem şehir markası olarak ödül almış hem de ‘Küreselleşme ve Dünya Şehirleri Araştırma Ağı’ tarafından 2012 yılında yüksek yeterlilik şehri olarak sınıflandırılmış.

Ticaretle gelen altın yıllar

Dokuzuncu yüzyılda Warta ve Cybina nehirleri arasında küçük bir kale olarak kurulan Poznań, Polan kabilesinin önemli bir kültürel ve politik merkeziydi. Polan’ın tarihsel olarak kaydedilmiş ilk hükümdarı olan ve Polonya’nın Hıristiyanlaşmasında önemli bir rol oynayan Birinci Mieszko ana karargahlarından birini Poznań’da kurdu.

Poznań, eski harita
Poznan’ın en eski haritalarından biri

Kent özellikle 1253 yılında aldığı gümrüksüz ticaret imtiyazlarıyla önemli bir Avrupa ticaret merkezi haline geldi; ekonomik ve kültürel büyümesi 15. ve 16. yüzyıllarda zirveye ulaştı. 1518 yılında ülkenin ilk yüksek okulu olan Lubrański Akademisi kentte kuruldu. Ancak 17. yüzyılda yangınlar ve savaşlar kentin popülaritesi üzerinde olumsuz etkiler yapmaya başladı.

Poznań, Prusya işgali
Almanların kente girişi Fotoğraf: prussianpoland.com

Prusya egemenliğinden Doğu Bloku’na

Poznań, 1793 yılında Prusya’ya katıldı ve yoğun bir Alman göçü aldı. 1886 yılında Alman sömürgecileri için Polonya topraklarını satın almak üzere bir sömürge komisyonu düzenlendi. Sömürge istemeyen Polonyalılar kredi kooperatifleri kurarak Prusya’nın Poznań’ı kontrol etme çabalarına karşı koymaya çalışsalar da Prusya egemenliğinden kurtulamadılar. Almanlar kente Prusya kimliği yerleştirmek için pek çok bina yaptılar ve Poznań adını “Posen” olarak değiştirdiler. Ancak Poznań, 1871-1910 yılları arasında nüfusunun üç katına çıkmasıyla ekonomik olarak ilerledi ve 1918 yılında Prusya egemenliğinden kurtuldu.

İkinci Dünya Savaşı sırasında, 1939 yılında, Almanlar kente geri döndü. Şehir yıkıldı, Polonyalıların bir kısmı idam edildi, bir kısmı tutukladı, bir kısmı da sınır dışı edildi. Savaşın sonlarında, 1945 yılında Poznań, Polonyalı gönüllülerin de yardım ettiği Kızıl Ordu tarafından kuşatıldı. Ruslar ve Almanlar arasındaki savaşın galibi Rusya oldu ama kent bir kez daha yıkılıp yakıldı; adeta harabeye döndü. Almanların egemenliğinden kurtulan kent, Sovyet Birliği Doğu Bloku ülkeleri arasında yer aldı.

Komünizmin çöküşünden sonra yapılan ilk özgür yerel seçimler 1990 yılında gerçekleşti. Polonya’daki yerel yönetim reformlarıyla birlikte, Poznań daha büyük bir ilin, Büyük Polonya Voyvodalığı’nın başkenti oldu.

Poznań, Eski Pazar Meydanı
Eski Pazar Meydanı

Stare Miasto

Stare Miasto yani eski kent bölgesi, kentin kuzey kısımlarında yer alıyor ve nüfusun çoğunluğunu oluşturuyor. Bölge, Warta Nehri’nin sel suları ve Cybina koluyla çevrili olan Katedral Adası ile başlıyor. Ada, başta müzeler olmak üzere birçok tarihi yapı barındırıyor. Bunların birçoğu, Poznań’ın tarihini, kültürünü ve kimliğini gösteren “Kraliyet-İmparatorluk Rotası” üzerinde bulunuyor ve Polonya Ulusal Miras Kurulu tarafından korunuyor.

Ortaçağda Poznań’ın merkezi olan Eski Pazar Meydanı, rengarenk boyalı ve üstü desenlerle bezeli evleriyle farklı bir orta çağ mimarisi sergiliyor. Şehrin en önemli eski binaları arasında ise Poznań Belediye Binası, Poznań Katedrali ve İmparatorluk Kalesi bulunuyor.

Poznań, pazar meydanında Belediye Binası
Eski Pazar Meydanı’nda bulunan Poznań Belediye Binası

Eski Pazar Meydanı’nda bulunan Poznań Belediye Binası, 1939 yılına kadar yerel yönetime hizmet vermiş. Günümüzde ise 10. yüzyıldan bugüne kentin tarihini sergileyen Poznań Tarihi Müzesi olarak kullanılıyor.

Poznań, Binanın doğuya bakan cephesi
Belediye Binası’nın doğuya bakan cephesi

Binanın ilk inşası 1300’lü yılların başlarında tamamlanmış. Orijinal haliyle yükseltilmiş bir dörtgen üzerine inşa edilmiş tek katlı gotik bir yapı olan bina,pek çok kez yenilenmiş. 1992–2002 yıllarında yapılan son yenileme ile 1784 yılında yapılan yenileme çalışmalarındaki görünümü geri kazandırılmış.

Poznań, keçiler
Belediye Binası’nın saatine eklenen keçiler

Binanın doğuya bakan cephesi üç katlı bir sundurmaya sahip. Oldukça süslü olan cephede yer alan keçiler yapının en dikkat çekici özelliği olarak görülüyor. Binanın saat mekanizmasına eklenen keçiler, her gün öğlen saat tam 12:00’de kafalarını 12 kez tokuşturuyorlar. Keçilerin yaygın efsanesine göre, binada ziyafet hazırlığındaki bir aşçı pişirdiği geyiği yakınca yerine iki keçi çalıyor, ancak keçiler aşçının elinden kurtulup kaçıyor. Halk arasında bir eğlenceye dönüşen olay sonrası, keçiler binaya “komik bir unsur” olarak ekleniyor.

Polonya’nın en eski katedrallerinden biri Poznań Katedrali, 10. yüzyılın ikinci yarısında, 968 yılında inşa edilmiş. Katedral, doğal afetler ve savaşlar nedeniyle gördüğü hasarlar sonrasında pek çok kez yenilenmiş. Bu yenilemeler sırasında mimari tarzında da değişiklikler yapılmış.

Poznań, Poznań Katedrali
Poznań Katedrali

Katedralin orijinal hali romanesk tarza sahipmiş. 14. ve 15. yüzyıllarda gotik tarzda yeniden inşa edilerek bir şapeller klanı eklenmiş. 1622’deki bir yangın, ciddi hasara yol açmış. Katedralin tadilatı barok unsurlarla gerçekleştirilmiş. 1772 yılında yaşanan bir başka büyük yangın sonrası ise neo-klasik tarzda yeniden inşa edilmiş. Son hasar kentin Almanlardan kurtarılması sırasında 1945 yılında meydana gelmiş. Yeniden inşasında dışta gotik, iç mekanlarda da rönesans tarzı tercih edilerek katedral 1956 yılında son haline getirilmiş. Katedralin önemli olmasının bir nedeni de, içinde Polonya’nın ilk tarihi hükümdarı Birinci Mieszko’nun ve ilk Polonya dükü Bolesław Chrobry’nin mozolelerinin yer alıyor olması.

Aslında bir kale değil, bir saray olan İmparatorluk Kalesi, 1910 yılında, kent Alman egemenliği altındayken yapılmış ve hükümet daireleri için kullanılmış.

Poznań, İmparatorluk Kalesi
İlk yapıldığı yıllarda İmparatorluk Kalesi

Bina, Roma İmparatorluğu’nun ihtişamını temsil eden neo-romanesk stile sahip. Yapı günümüzde Kale Kültür Merkezi’ni, Animasyon Tiyatrosu’nu ve diğer birçok kurumu barındırıyor.

Savaş arası modernizm, sonrası minimalizm

Poznań, İkinci Dünya Savaşı sonrasında neredeyse yeniden inşa edildi. Hasar gören binalar yeniden yapıldı. Mimari açıdan, modernizm ve minimalizm kente egemen oldu. Cam cepheler, simetriden kaçınma ile karakterize edilen eğilimler bolca kullanıldı.

Poznań, yeni ve eski
Kentte eski ile yeni bir arada yer alıyor

1960’lı yıllarda ise Warta nehri yeniden yönlendirilerek kuzeye yeni alanlar eklendi. Bu yeni alanlara beton apartman bloklarından oluşan yoğun konut çalışmaları yapıldı. Kentte mimari modernleşme projeleri 70’li yıllarda da hızla devam etti. Poznań mimarları, zamanın küresel eğilimlerine doğrudan değinerek, bir ya da iki katlı alışveriş kompleksleriyle bağlantılı yüksek katlı binalar tasarladılar.

Poznań, Okraglak Binası
Okraglak Binası Fotoğraf: arup.com

Poznań’da modernizminin sembolü olarak görülen Okraglak Binası diğer adıyla The Round House, ünlü mimar Marek Leykam tarafından tasarlanmış. Bina, kentin sosyalizm yönetimi altında olduğu yıllarda inşa edilmiş olmasına rağmen, standart modernist özelliklerin tümünü temsil ediyor. Yapının sadece silindir şeklindeki görünümünde değil, iç mekan çözümlerinde de modernizm etkili bir şekilde kullanılmış.

Poznań, buharlı trenKenti diğerlerinden ayrıştıran bir nostalji: Buharlı tren

Tren meraklıları için, Poznań ilginç bir nostaljiye sahip. Kent, Avrupa’nın ayakta kalan tek buharlı tren servisine ev sahipliği yapıyor.

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, Polonya’da düşük enerji maliyeti nedeniyle buhar gücü kullanılmaya devam etti. Polonya’nın güneyindeki Silezya sanayi kentlerinden Baltık kıyısındaki kuzey limanlarına kadar büyük miktarda kömür, çelik ve diğer ham maddeler buharlı trenlerle taşındı. Buharlı trenler 1990’lı yıllara kadar ticari işlevini sürdürdü.

Poznań’ın yaklaşık 70 kilometre güneydoğusunda yer alan Wolsztyn’deki tarihi buhar deposunda bulunan 30 adet tarihi buharlı lokomotifin hala bakım ve onarımlarının yapılıyor olması, nostaljik buharlı tren yolculuklarına günümüzde de olanak sağlıyor.

Yazıyı paylaşın | Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.

YORUM YAZIN

Lütfen yorumunuzu yazın!
Lütfen isminizi yazın