Salt Galata, bir yanı neoklasik, bir yanı oryantalist

YORUM YAZIN 0
1239
Salt Galata Binası
Fotoğraf: themagger.com
Yazıyı paylaşın | Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.
Salt Galata, dikey
Fotoğraf: lcivelekoglu.blogspot.com.tr

Salt Galata binası, ünlü mimar Vallaury’nin 1892 tarihli eseri… İstanbul Karaköy’de bulunan bina, şehrin o dönemdeki Avrupa’ya açılan yüzü Galata tarafından bakıldığında batılı neoklasik; geleneksel yerleşimleri gören arka cephesinde ise doğulu, oryantalist özellikleriyle dikkat çekiyor.

Mimari açıdan çift kimlikli olan yapı, inşa edildiğinde Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk bankası Bank-ı Osmani-i Şahane olarak hizmet vermişti. Günümüzde Osmanlı Müzesi’ni de içeren kültür ve sanat mekanı Salt Galata’nın işlevine uygun olarak yenilenmesi ise Han Tümertekin yönetimindeki Mimarlar Tasarım tarafından gerçekleştirildi.

Mimar-ı Şehir, Vallaury

Alexandre Vallaury Fransız asıllı bir Levanten’di. İlk sanat akademimiz Sanayi-i Nefise-i Mekteb-i Alisi’nin ilk binasını Osman Hamdi Bey’le birlikte tasarlayan mimar, okuldaki mimarlık bölümünün kurucusu ve ilk hocasıydı. Osman Hamdi Bey’in “Mimar-ı Şehir” diye andığı Vallaury, sanat ve mimarlığın beşiği İtalya’ya duyduğu aşkla, belki kendini biraz daha iyi gösterecek şekilde adını İtalyancaya uygun hale getirmişti. Osmanlı’nın ileri gelenleriyle de imparatorluğun diğer azınlıklarıyla da iyi geçinirdi. Karakteri, giyinişi, tavırlarıyla hem doğulu hem de batılı olabilir, her iki yüzünü de karşısındaki kişiye göre ayarlayabilirdi. Tıpkı 19. yüzyıl sonundaki İstanbul gibi…

Salt Galata, çizim
Fotoğraf: tas-istanbul.com

Bu bir türlü değişmek bilmeyen ikilik, Vallaury’nin en tanınmış yapılarından Bank-ı Osmani-i Şahane’ye bilinçle mi aktarıldı? Muhtemelen öyleydi; mimar kendini ve dönemini eseriyle ifade ediyordu. Voyvoda Caddesi, ilk günlerinden bu yana mimarisiyle olsun, sakinleriyle olsun batıyı temsil etmişti. Osmanlı Bankası bu caddeye bir batı binası görünümüyle açılırken arkada, köprünün diğer ayağında Haliç’e dizilen mahallelere ve Eminönü’ndeki geleneksel ticari keşmekeşe doğulu yüzünü gösteriyordu.

Abdülhamid döneminde Fransızlara ait Tütün Rejisi’nin kuruluşundan hemen sonra, Osmanlı Bankası ile işbirliği yapılarak, iş merkezi Karaköy’de her iki kuruluşun merkez yönetimlerini içine alacak büyük bir bina yapmaya karar verilmişti. Vallaury tarafından tasarlanan binada, bankaya ayrılan kısım 27 Mayıs 1892’de açıldı. Reji idaresinin kullandığı bölümlere 1925 yılında Merkez Bankası geçince, bu taraftaki yapı özgünlüğünü yitirdi. Dolayısıyla Bank-ı Osmani-i Şahane’yi uzun yıllardır tek bir bağımsız bina olarak değerlendirebiliyoruz.

Salt Galata, Bank-ı Osmani-i Şahane
Bank-ı Osmani-i Şahane, 1896

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçilmesinden itibaren varlığını Osmanlı Bankası Genel Müdürlüğü olarak sürdüren özgün bina, 1999’da bu kurumu bünyesine katan Garanti Bankası’na geçti. Bu tarihten sonra genel müdürlük işlevini sürdürürken katlarına yayılan Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi ile Osmanlı Bankası Müzesi olarak da hizmet verdi. 2011 yılında ise yine Garanti Bankası’na bağlı kültür ve sanat kurumu SALT’ın Galata’daki mekanı olarak açıldı.

Mimari özellikleriyle Vallaury’nin “ikiyüzlü” binası

Altındaki iki bodrumla birlikte altı katlı olarak tasarlanan Bank-ı Osmani-i Şahane binasının zemin katına, girişten sonraki mermer merdivenlerle geçiliyor ve yaklaşık 700 metrekarelik dikdörtgen formlu hol birinci ve ikinci katlarda da devam ediyor.

Salt Galata, giriş holü
Giriş holü Fotoğraf: Nazif Topçuoğlu / SaltOnline

Girişi içeren Batı etkili kuzey cephede, yarım bodrum katla birlikte diğer katlara oranla oldukça yüksek olan zemin kat, bosajlı büyük boyutlu dikdörtgen taşlarıyla Rönesans mimarisinin özelliklerini taşıyor. Bodrum katla zemin kat arasındaki geniş pervaz tüm cephe boyunca devam ediyor. Giriş kapısı düz kemerle sonlanıyor.

Salt Galata, ön cephe
Binanın ön cephesi Fotoğraf: guven-guven.blogspot.com.tr

Zemin katın dikdörtgen pencereleri üçlü düzenleme içinde ele alınmış. İlk ve ikinci katın dikdörtgen pencereleri neoklasik üslupta ve bir bütün oluşturacak biçimde düzenlenmiş. Plasterlerle sınırlanmış dikdörtgen pencerelerin içinde, yanlarda iki kat boyunca uzanan Korint düzeninde sütunlar görülüyor. Alt katta, sütunların arasında, ortadaki ikisi birer alınlıkla biten yan yana dört pencere bulunuyor. Üstte ise, geniş pervazın altına, alttakilerle aynı büyüklükte dört pencere yerleştirilmiş. Üçüncü katın kuzey cephesinde, beşli pencere grupları, ikili kabartma griffonlardan oluşan panolarla dönüşümlü olarak kullanılmış. Cephe, üstte taş konsollarla desteklenen bir saçak ve onun üzerine yeni ilave edilmiş bir katla bitiyor.

Salt Galata, arka cephe
Binanın arka cephesi Fotoğraf: SALTOnline

Haliç’e bakan güney cephe, klasik ve barok üslupta yapılmış geniş Osmanlı saçakları ve cumbalarının yarattığı doğulu etkilerle diğer cepheden ayrılıyor. Birinci kat pencerelerinin üstünde yer alan ahşap ikili payandalarla desteklenen saçak, orta kısımda küçük bir ara ile tüm cephede devam ediyor. İkinci katta, ortada ahşap konsollarla desteklenen geniş saçaklı bir cumba yer alıyor.

Üçüncü katın köşelerinde, ahşap konsollar tarafından taşınan geniş saçaklı birer cumba daha bulunuyor. Cumbaların yanlarındaki bölümlerin çatısı barok etkili dalgalı saçaklarla kaplı.

Salt Galata, mermer merdivenler
Mermer merdivenler Fotoğraf: mimarlar.com

Cephede dairesel Rönesans kemerleri içinde, her biri eş büyüklükte yine dairesel üç pencere görülüyor. Eksende, üstte, diğer tüm bölümlerden daha yüksek kule tarzındaki kat, üstte dendanlarla tamamlanıyor.

Kapı ve iç mekanlardaki mermer ve ahşap işçiliği özenli ve dikkat çekici. Mermer merdivenler, görülmeye değer! Giriş holünü örten kasetli tavan ahşap ve alçının birlikte kullanıldığı muhteşem bir birim. Birinci ve ikinci kat ortasındaki boşluk çevresindeki sütun, kemer ve korkuluklar da göz alıyorlar.

İçine girilen kasa

Günümüzde bodrum katında hizmet veren Osmanlı Bankası Müzesi’nde içine girilip ziyaret edilebilen kasa da oldukça ilgi çekici. Zaten bina, Londra’dan getirilen, tamamen çelikten ve bugün için bile şaşırtıcı bir kilit sistemine sahip üç katlı, dört kapılı kasa dairesi etrafına inşa edilmeye başlanmış.

Salt Galata
Fotoğraf: istanbul.for91days.com

Bir santimetre kalınlığında sactan yapılma çekirdek etrafında üç katmandan oluşan duvarlar, 110 ve 70 santimetre kalınlığında beton profillerle desteklenmiş tuğlalarla örülü.

Salt Galata olarak dönüşen yapıda dolaşmak…

Tamamlandığı günden itibaren çeşitli nedenlerle yapısal müdahalelerle karşılaşan binanın bir kültür kurumu olarak yenilenmesi çalışmaları Ağa Han ödüllü Mimar Han Tümertekin yönetiminde, Mimarlar Tasarım tarafından yürütüldü.

Salt Galata, iç aşağıdan
Fotoğraf: guven-guven.blogspot.com.tr

Orijinal kabuğu, iç mimarisi ve süslemeleri olabildiğince korunan SALT Galata; kütüphanesi ve arşivi ile basılı ve dijital kaynakları erişime açan SALT Araştırma, 219 kişi kapasiteli Oditoryum, yeniden tasarlanan Osmanlı Bankası Müzesi, çok sayıda katılımcıyla çalışmaya elverişli atölyeler, arşiv malzemelerini gün ışığına çıkaran Açık Arşiv, kafe-restoran, kitapçı dükkanı ve sergi alanlarını içeriyor.

Giriş katındaki danışma, sergi alanları, oditoryum’un fuayeleri ve üç kattaki tuvaletler, Autoban tarafından tasarlanmış. Autoban, tarihi yapıdaki yoğun mermer kullanımından çıkışla, mermerin üretim sürecini mimari yüzeylere yansıtmayı seçmiş.

Sanat, mimarlık, tasarım, şehircilik, sosyal ve ekonomik tarih konularına odaklı kapsamlı bir yayın koleksiyonundan oluşan kütüphane ile dijital belgeleri içeren arşivi bir araya getiren SALT Araştırma, Galata binasının orta avlusu ve ara katındaki 650 metrekarelik alanda yer alıyor. Burası geçmişte kasa odalarına girişin bulunduğu ve şube olarak kullanılan iki katı içeriyor.

Salt Galata, kütüphane
Kütüphane Fotoğraf: guven-guven.blogspot.com.tr

Şanal Mimarlık Planlama’nın, kullanıcıya öncelik veren güncel kütüphanecilik ilkelerine göre tasarladığı SALT Araştırma mekanı, rahatça araştırma yapılan konuksever bir ortam sağlıyor. SALT’ın arşiv konularıyla ilgili araştırmaları, Açık Arşiv mekanında sergilenerek, yorumlanmaya açılıyor. Burası, her sergi için yeniden tasarlanıyor.

Salt Galata, kütüphane görünüm
Kütüphane Fotoğraf: ersamobilya.com

Yapının eksi birinci katında yer alan Osmanlı Bankası Müzesi, Türkiye’de bir özel banka tarafından kurulmuş ilk müze olma özelliğini taşıyor. Bu mekan, Osmanlı İmparatorluğu’nun merkez bankası ve hazinedarı olarak görev yapan Osmanlı Bankası’nın tarihine ışık tutuyor. Müzenin iç mekanı mimar İhsan Bilgin tarafından tasarlanmış; arşiv ve konsept tarihçi Edhem Eldem tarafından yürütülmüş ve grafik tasarımı Bülent Erkmen tarafından yapılmış.

Salt Galata, Osmanlı Bankası Müzesi
Osmanlı Bankası Müzesi Fotoğraf: artfulliving.com.tr

Oditoryum; konferans, seminer, münazara gibi uzun süreli oturumlar ile uzun metrajlı film gösterimleri biçiminde klasik sunum ve paylaşım etkinlikleri için, Zoom TPU tarafından tasarlanmış.

Salt Galata, Oditoryum
Oditoryum Fotoğraf: zoom.com.tr

Kitapçı dükkanı, Robinson Crusoe 389 tarafından işletiliyor ve Türkiye ile yurtdışından güncel ve temel yayınların yanı sıra, SALT’ın kitaplarını, etkinlik ve sergilerde işbirliği yapılan kişilerin çalışmalarını içeriyor. Burada tasarımcı Ömer Ünal, metal ve ahşap kullanarak esnek bir sistem geliştirmiş.

Salt Galata, Kitapçı dükkanı
Kitapçı dükkanı Fotoğraf: saltonline.org

Binanın Perşembe Pazarı’na bakan cephesini oluşturan yeni ek yapının zemin üstündeki iki katı, kafe ve restoran olarak hizmet veriyor. Geçtiğimiz yıllarda genç yaşında kaybettiğimiz güncel sanatçı Hüseyin Bahri Alptekin’in kişisel kitaplığı da kafe içinde yer alıyor.

SALT Galata’nın birinci katında yer alan atölyeler, toplantılara ev sahipliği yapıyor; ayrıca, kurum dışından kullanım taleplerini de karşılıyor. Tasarımını Arif Özden ve Tanju Özelgin’in yaptığı atölyeler, istendiğinde bölünebilen bir büyük mekan ve iki sabit çok amaçlı özel kullanımlara yanıt verecek mekan şeklinde tasarlanmış.

Ofislerde, ortası boş büyük bir toplantı salonunu anımsatan ve Superpool tarafından düzenlenen Parlamento adlı tasarım uygulanmış. SALT’ın yeni bir alanını oluşturan, eksi birinci kattaki Ferit F. Şahenk Salonu ise SANALarc tarafından tasarlanarak kullanıma 2017 yılında açıldı.

Salt Galata Binası, hem orijinal tasarımı hem de yenilenmesiyle tarihe geçmiş bir bina. Bu eseri defalarca da ziyaret etseniz her seferinde yeni mimari hazineler keşfetmeniz mümkün.

Yazıyı paylaşın | Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.

YORUM YAZIN

Lütfen yorumunuzu yazın!
Lütfen isminizi yazın