Dünya mirası kavramı ve sözleşmesi

0
156
Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.
UNESCO Dünya Mirası logosu
UNESCO Dünya Mirası logosu

İnsanlık tarihi boyunca farklı kültür ve medeniyetler tarafından ortaya konan ve insanlığın ortak mirası olarak kabul edilen kültürel ya da fiziksel öneme sahip yerlerin koruma altına alınması amacıyla UNESCO Dünya Mirası kavramı geliştirilmiş ve bu ortak geçmiş “birinin kaybı tüm insanlık hafızasının kaybıdır” anlayışıyla koruma altına alınmak istenmiştir.

Bu konuda kalıcı çalışmalar yapmak, toplumda bilinç oluşturmak, evrensel değere sahip kültürel ve doğal varlıkları koruyarak ve yaşatarak gelecek nesillere aktarmak üzere Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü UNESCO, ‘Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair’ uluslararası bir sözleşme hazırlamıştır. Sözleşme, 16 Kasım 1972’de kabul edilmiştir.

Machu Picchu
Machu Picchu’nun tarihi kutsal alanı
Fotoğraf: Pedro Szekely

Günümüzde, arasında Türkiye’nin de bulunduğu 192 devlet tarafından onaylanan sözleşme, en fazla devletin taraf olduğu uluslararası belgeler arasındadır.

Sözleşme ile birlikte taraf ülkelere kendi sınırları içindeki tüm kültürel ve doğal miras varlıklarının envanterini yapıp onları tanımlamaları, korumaları, teşhir etmeleri ve gereken tüm yasal, idari, bilimsel ve teknik önlemleri almaları için çağrıda bulunulmuş ve taraf ülkelere bu konuda sorumluluklar yüklenmiştir.

Bardejov Meydanı, Doğu Slovakya
Doğu Slovakya’daki Bardejov Meydanı

Sözleşmeye göre bulundukları ülke tarafından korunması garanti edilen ve üstün evrensel değere sahip olan bütün kültürel ve doğal varlıklara “dünya mirası”, bu varlıkların yer aldığı listeye ise “Dünya Miras Listesi” denmektedir.

§Listeyi güncelleme görevi ise, Dünya Mirası Programı çerçevesinde, Genel Kurul tarafından seçilen 21 UNESCO üyesi ülkenin oluşturduğu Dünya Miras Komitesi’ne verilmiştir. Komite, taraf ülkelerin yaptığı başvuruların belirlenen kriterlere uygun olup olmadığını uluslararası uzmanların yer aldığı kurumların yardımıyla değerlendirmekte ve varlıkları kültürel, doğal ve karma varlıklar olmak üzere üç başlık altında sınıflandırmaktadır.

2016 yılı itibarıyla 165 ülkede 814’ü kültürel, 203’ü doğal ve 35’i karma olmak üzere listelenmiş 1.052 alan bulunmaktadır. İtalya, 51 dünya mirası ile ilk sırada yer almaktadır.

UNESCO Dünya Mirası

Seçim kriterleri

2004’ün sonuna kadar kültürel miraslar için altı kriter, doğal miraslar için ise dört kriter bulunmaktaydı. 2005’te yapılan değişiklikle on kriter belirlendi. Aday gösterilen alanlar üstün evrensel değere sahip olmalı ve on kriterden en az birini sağlamalıdır.

Kültürel kriterler

  1. Yaratıcı insan dehasının ürünü olması
  2. Belli bir zaman diliminde veya kültürel mekanda, mimarinin veya teknolojinin, anıtsal sanatların gelişiminde, şehirlerin planlanmasında veya peyzajların yaratılmasında insani değerler arasındaki önemli etkileşimi göstermesi
  3. Kültürel bir gelenek veya yaşayan ya da kayıp bir uygarlığın tek veya en azından istisnai tanıklığını yapması
  4. İnsanlık tarihinin bir veya birden fazla anlamlı dönemini temsil eden yapı tipinin ya da mimari veya teknolojik peyzaj topluluğunun değerli bir örneğini sunması
  5. Bir veya daha fazla kültürü temsil eden geleneksel insan yerleşimine veya toprağın kullanımına ilişkin önemli bir örnek sunması ve özellikle bu örneğin, geri dönüşü olmayan değişimlerin etkisiyle dayanıklılığını yitirmesi
  6. İstisnai düzeyde evrensel bir anlam taşıyan olaylar veya yaşayan gelenekler, fikirler, inançlar veya sanatsal ve edebi eserlerle doğrudan veya somut olarak bağlantılı olması

Doğal kriterler

  1. Doğanın bir harikasına veya eşsiz bir güzelliğe ve estetik öneme sahip doğal alanlar olması
  2. Yaşamış canlıların kalıntıları, devam eden jeolojik olaylar ve yer şekillerinin gelişimi gibi dünyanın doğal tarihine ilişkin eşsiz önemde bilgilere sahip olması
  3. Ekolojik ve biyolojik olarak hala bozulmamış bir karasal, deniz veya tatlı su ekosistemine veya önemli hayvan ve bitki topluluklarına ev sahipliği yapması
  4. Özellikle tehlikedeki veya bilimsel açıdan önemli bir biyolojik çeşitlilik için en önemli ve en belirgin doğal habitatlara ev sahipliği yapması
Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.

YORUMUNUZ

Lütfen yorumunuzu yazın!
Lütfen isminizi yazın