Teraryum

0
726
Teraryum dekorasyonu
Teraryum örneği - Doodle Bird Terrariums
Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.

Teraryum nedir, ne değildir?
Teraryum nasıl yapılır, nasıl bakılır?

Teraryum (terrarium), latince terra (toprak) ve arium (belirli bir nesne ya da işlevle ilişkili yer ya da cihaz) kelimelerinin birleşiminden oluşmuş bir terim. Yaşamaları için gerekli şartlar yerine getirilerek su canlıları için oluşturulan suni bir yaşam ortamı olan akvaryum (aquarium) gibi teraryum da bitkiler için yaratılan özel bir yaşam ortamıdır.

Teraryum örnekleri
Teraryum örnekleri – That Flower Shop

Teraryumlar toprak ve bitkiler içeren cam veya plastik şeffaf kaplardır. Şeffaf duvarları sayesinde ısı ve ışığın girmesine izin veren teraryum, bitkilerin büyümesi için benzersiz bir ortam yaratır. Teraryuma giren ısı ile içeride bulunan nem küçük ölçekli bir su döngüsünün oluşturulmasını sağlar. Yüksek sıcaklıklarda teraryum içindeki toprağın ve bitkinin nemi buharlaşır, bu su buharı duvarlarda yoğunlaşır ve sonunda yine aşağıdaki bitki ve toprağın üzerine düşer. Bu denge bitkilerin fazla sudan çürümesine de susuzluktan kurumasına da engel olur. Zaten teraryumun şeffaf duvarlarından geçen ışık, içerideki bitkilerin fotosentez yapabilmesi için de gereklidir.

Teraryum kavanozu
Teraryum – Melissa Caughey

Teraryumlar, farklı nem ihtiyacı olan bitkiler için açık ve kapalı olmak üzere iki şekilde yapılabilirler. Sabit oranda yüksek neme ihtiyaç duyan tropik bitkiler için kapalı teraryumlar kullanılırken, kuru ve sıcak ortam ihtiyacı duyan kaktüs ve sukulent gibi bitkiler için açık teraryumlar tercih edilir. Açık teraryumlar uzun süre doğrudan güneş ışığına ihtiyaç duyan bitkilerle rahatlıkla kullanılabilirken, kapalı teraryumlarda doğrudan güneş ışığı, hava değişimi olmaması ve yüksek nem sebebiyle içerideki sıcaklığı çok yükselteceğinden bitkilerin ölmesine sebep olur.

Farklı bir teraryum tasarımı
Teraryum fotoğrafı: Sherry Griffin

Popülerleşmesine paralel olarak içi boşaltılan teraryum terimi, ne yazık ki şu anda içine kaktüs veya sukulent türleri ekilmiş ve farklı bir tasarıma sahip tüm saksı uygulamaları için kullanılmaktadır. Deniz kabuğuna ya da içi oyulmuş ağaç kütüğüne de ekilse, on farklı tür bir arada da olsa dış etkilere tamamen açık bir uygulama hiç bir şekilde teraryum olarak adlandırılamaz.

Teraryumun tarihi

Nathaniel Bagshaw Ward teraryum kaşifi
Nathaniel Bagshaw Ward

Minyatür bir ekosistem oluşturan teraryum Nathaniel Bagshaw Ward (1791 – 1868) tarafından 1830’larda yıllarda keşfedilmiştir. Botaniğe meraklı bir doktor olan ve böcek davranışları üzerine araştırmalar yapan Ward 1830 yılında içinde az miktarda toprak olan ve ağzı kapalı olarak unutulmuş bir kavanozda topraktaki bir tohumdan yetişen bir bitkiyi gördüğünde bu konuda araştırmalara başlamıştır. Yaptığı deneylerde kapalı ortamdaki nemin gündüz buharlaştığını akşam ise yoğunlaşarak tekrar toprağa döndüğünü ve sabit bir denge oluşturduğunu gözlemlemiş.

Wardian Case teraryum
Wardian Case

Hem iklim koşulları hem de o zamanlar havası çok kirli olan Londra’da denemeler yaptığı bir çok farklı bitki türünü yetiştirme olanağı bulamayan Ward bu yöntemle, dış etkilerden bağımsız olarak, özellikle de tropik bitki türlerini yaşatabileceğini keşfetmiş.

O zamanlar Wardian Case olarak adlandırılan teraryumlar 1833 yılı itibariyle büyük boylarda imal edilerek deniz aşırı ülkelerle farklı bitki türlerinin alışverişinde kullanılmış. Teraryum sayesinde özellikle Avustralya’dan aylar süren yolculuklarla İngiltere’ye yerel bitki türlerinin getirilmesi ve sonrasında yaşatılması mümkün olmuş.

Teraryum yapımıTeraryum nasıl yapılır?

Önce kapalı ya da açık teraryum kararınıza, bitkilerin çeşidine ve büyüme potansiyellerine uygun şeffaf bir kap bulmak gerekiyor. Bu sıradan bir kavanoz olabileceği gibi teraryum için üretilmiş özel fanuslar da olabilir.

Teraryum çakıl taşlarıTeraryum kabınızın en alt katmanına drenaj işlevi görecek çakıl taşları yerleştiriyoruz. Bu katman fazla suyun topraktan sızmasını sağlayarak hem köklerin çürümesini engelleyecek hem de buharlaşmayı kolaylaştıracaktır.

Teraryumda Sphagnum katmanı
Sphagnum

Taşların üzerine sphagnum veya bulması daha kolay olan doğal elyaf koyuyoruz. Bu tabaka hem filtre görevi görüyor hem de su tutarak teraryumun nem dengesinin korunmasını sağlıyor. Sphagnum (turba yosunu) ağırlığının 20 katına kadar su tutabilen bir kara yosunu çeşididir.

Teraryum içinde aktif karbon
Aktif karbon

Sphagnum üzerine de topraktan önceki son tabaka olarak aktif karbon (kömür) koyuyoruz. Aktif karbon teraryumun havasının temizlenmesini sağlar, bakteri ve küf oluşumunu engeller. Bu sayede teraryumdaki bitkiler çok uzun yıllar sağlıklı bir şekilde yaşamını sürdürür.

Teraryumun torf tabakasıSon olarak bitkileri ekeceğimiz torf (toprak) tabakasını ekliyoruz. Torfların farklı türleri olduğundan, teraryumda yetiştirmeyi planladığımız bitki türüne uygun torf çeşidini seçmeliyiz. Torf içine az miktarda ponza taşı da eklenebilir böylece toprağın içinde köklerin yararlanabileceği hava boşlukları yaratılır.

Artık teraryum dikime hazır. Bitkileri ekerek üzerine can suyunu, tercihen spreyle, vermemiz yeterli. Suyu fısfısla vermek toprağın her yerinin eşit sulanmasını sağlar ve form bozuklukları oluşmasını da engeller.

Teraryum yapımıBitkilerinizi seçerken her teraryum için içeride oluşacak dengeye uygun benzer ihtiyaçlara sahip bitkileri bir arada kullanmaya özen göstermeliyiz. Estetik bir görünüm için bitkiler büyüme hızı, gelişme potansiyeli ve renk-ton dengeleri gözetilerek seçilmeli ve yerleştirilmelidir. Ayrıca minyatür objeler, insan ve hayvan figürleri yerleştirerek bir hayal dünyası yaratabiliriz. Güzelce gizlediğimiz naylon veya bir kap vasıtasıyla küçük bir göl de yaratılabilir.

Teraryum bakımı

Teraryumlar eğer kaktüs türleri kullanılmadıysa doğrudan güneş ışığı almayan ama bol ışıklı bir yerde bulundurulmalıdır. Açık da kapalı da olsa teraryum özünde bağımsız bir ekosistem olduğundan zaten kaktüs ve sukulentlere çok uygun değildir. Bu türler zaten saksıda rahatlıkla ve sağlıklı şekilde yetişen türlerdir. Teraryumları nem dengesini gözeterek ihtiyaca göre sulamak gerekir. Toprak ne kuru ne ıslak olmalıdır. Gereksiz büyümeyi önlemek için gübreleme yapmamalıyız..

Teraryum tasarımıKapalı teraryumlarda sulamaya ihtiyaç olmayabilir ama açık teraryumlarda mutlaka su kaybı olacağından ihityaç duyuldukça sulanmaları gerekir. Teraryumumuzun su ihtiyacını en alt tabakada yer alan çakıl taşlarında ve teraryum duvarlarında oluşan nem miktarını gözlemleyerek anlayabiliriz. Açık teraryumlarda toprağa dokunarak nemi kontrol edebilirsiniz.

Dökülen yaprak ve ölen köklerin çürümesi hem karbondioksit dengesi hem de toprağı beslemesi yönünden önemli ve doğal bir süreçtir. Ama bir dengesizlik sonucu büyük miktarda çürüme ve mantarlaşma oluşursa çürüyen bitkiler mutlaka temizlenmelidir. Bu durum genellikle teraryumun, içindeki bitkilerin ihtiyacından fazla sulandığının göstergesidir.

David Latimer'in teraryumu60 yıllık teraryum

İngiltere’de yaşayan David Latimer 1960 yılında büyük bir fanus şişenin içine ektiği Tradeskansiya (Tradescantia) cinsi bitkiler neredeyse 60 yıldır hiç müdahalesiz olarak kendi ekosisteminde yaşamaya devam ediyor. Latimer şişenin kapağını sadece bir kereliğine ekimden 12 yıl sonra 1972 yılında açmış ve sisteme yarım litre su eklemiş. O tarihten bu yana hiç hava ve su almayan teraryum içindeki bitkiler büyüyerek tüm şişeyi kaplamış ve oluşan dengeli ortamda sağlıklı bir şekilde yaşamaya devam ediyorlar.

Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.

YORUMUNUZ

Lütfen yorumunuzu yazın!
Lütfen isminizi yazın