Yaşayan çatılar, yeşil çatılar ve kahverengi çatılar

YORUM YAZIN 0
1439
Chicago Belediye Binası yeşil çatı uygulaması
Chicago Belediye Binası yeşil çatı uygulaması
Yazıyı paylaşın | Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.

Yeşil duvarlar ile benzer özelliklere sahip yeşil çatılar da şehirlerin yaşamsal renkliliğini artırma çabalarının bir parçası.

Hep yeşilden aldık griye verdik, ev yaptık, ofis yaptık, yol yaptık. Aralara küçük küçük parklar, koca koca apartmanların önlerine de minik süs bahçeleri yerleştirdik. Şimdi yarattığımız gri dünyayı bozmadan ona yeşil katmanın alternatif yollarını arıyoruz.

İsveç'de toprak çatılı ev
İsveç’de 1800’lerden kalma toprak çatılı kulübe

Binlerce yıldır dünyanın pek çok kırsal bölgesinde doğal bir yalıtım çözümü olarak görülen yeşil çatılar Kuzey İskandinavya’da yüzyıllar önce yoğun ve sistemli biçimde kullanılmaya başlanmış. Yeşil çatılar, 20’inci yüzyılın başlarında bir çok binada uygulamış olsa da teknolojik olarak geliştirilip modern binalarda etkin kullanımı 1960’larda Almanya’da başladı. Günümüzde, Avrupa ve Amerika başta olmak üzere tüm dünyada popüler hale gelen yeşil çatı uygulamalarının öncüsü olan Almanya’da çatıların yaklaşık %10’unun yeşil çatı olduğu tahmin ediliyor. Geçtiğimiz yıllarda Fransa’da, ticari binaların çatılarının belirli bir kısmına bahçe ya da güneş paneli kurulması zorunluluk haline getirildi.

İsviçre, Lozan'da metro istasyonu yeşil çatısı
İsviçre, Lozan’da bir metro istasyonunda yeşil çatı ve yeşil duvar uygulaması

Mevcut çatının bir uzantısı olan yeşil çatı sistemi uygulamalara göre farklılık göstermekle birlikte genel olarak su geçirmez ve kök itici bir katman, drenaj sistemi, filtre, hafif özellikte yetiştirici katman, sulama sistemi ve bitkilerden oluşur. Bina özellikleri ve tercihlere göre yüzeysel (ekstansif) veya derin (intansif) olarak uygulanmaktadır.

Nanyang Teknoloji Üniversitesi Sanat Tasarım ve Medya Okulu yeşil çatısı
Nanyang Teknoloji Üniversitesi Sanat Tasarım ve Medya Okulu, ekstansif (yüzeysel) yeşil çatı uygulaması

Ekstansif yeşil çatılar 5-15 cm toprak derinliğine sahiptir, bitki örtüsü sık, yoğun görünümlüdür, özel sulama ve drenaj sistemi gerektirmez. Hem uygulaması hem bakımı daha kolay olan yüzeysel (ekstansif) yeşil çatılar, özellikle geniş alanlar için tercih edilen düşük maliyetli bir çözümdür. Bitkiler, kuru veya fazla ıslak şartlara dayanıklı, yüzeysel köklü, az bakım gerektiren ve yatay gelişen türlerden seçilir. Sistemin ağırlığı m2 başına 70-170 kg arasındadır.

Singapur çok katlı otopark yeşil çatısı
Singapur’da çok katlı bir otopark, intansif (derin) yeşil çatı uygulaması

İntansif yeşil çatılar 20-60 cm toprak derinliğine sahiptir, toprak derinliği nedeniyle drenaj sistemi gereklidir. Görünümün etkili olması için ihtiyaçları değişken, daha hassas, toprağında belirli bir nem dengesine ihtiyaç duyan farklı türde ve boyda bitkiler kullanılır. Kökü daha derine inen küçük ağaç ve çalılara da uygun bir sistemdir. Özel bakım isteyen bu tip yeşil çatıların sürdürülebilirliği için yeterli uzman işgücü ve/veya ilaçlama da yapılabilen gelişmiş bir sulama sistemi ve elektronik ölçüm sistemleri gerekir. Sistemin ağırlığı m2 başına 390-730 kg arasındadır. Tüm bu özellikleri nedeniyle maliyeti de daha yüksektir.

YEŞİL ÇATILARIN YARARLARI
Yeşil çatılar çevresel, ekolojik, sosyal ve ekonomik olarak geniş bir perspektifte pek çok fayda sağlamaktadır. Önemlilerini şöyle sıralayabiliriz:

Yağmur suyu akışının azalması: Yeşil çatılardaki toprak tabakası suyu tutarak hem tekrar rahatlıkla buharlaşmasını sağlar hem de şehir içi su akımını ve dolayısı ile birikmeleri azaltır.

Kentsel ısı adasıKentsel ısı adası etkisinin azalması: Toprak alanlar ve bitki örtüsünün azlığı, yüksek düzeyde enerji kullanımı, büyük insan kalabalıkları, koyu renklerin yoğunluğu vb. sebeplerle yerleşim alanları çevrelerindeki kırsal bölgelerden daha sıcaktır. Fark kimi şehirlerde 5 dereceye kadar çıkıyor. Bu durum hem küresel ısınmayı körüklüyor ve hem de içinde yaşayan tüm canlılar için bir çok olumsuz etki yaratıyor. Yeşil çatılar ve yeşil duvarlar sıcaklığın düşmesini böylece de kentsel ısı adası etkisinin azalmasını sağlıyor.

Etkin ısı ve ses yalıtımı: Toprak katmanın kalınlığı ve bitki örtüsünün yoğunluğuna bağlı olarak seviyesi değişse de yeşil çatılar binaya çok etkili bir yalıtım sağlarlar. Bu sayede ısıtma-soğutma için harcanan/üretilen enerji azalır, bu da dolaylı olarak küresel ısınma ve hava kirliliğinin azalmasına etki eder.

Vancouver Kongre Merkezi yeşil çatısı
Vancouver Kongre Merkezi yeşil çatı uygulaması

Hava kirliliğinin azalması: Bitkiler havadaki karbon ve diğer bazı zehirli gazları emerek hava kirliliğinin azalmasını sağlarlar. Oksijen yoğunluğunun artmasına yardım ederler.

Çatı ömrünün uzaması: Çatıyı kaplayan toprak ve bitki örtüsü, çatı mebranını ultraviyole ışınlardan ve fiziksel etkilerden koruyarak çatının ömrünü 2-3 kat uzatır.

Kansas City yeşil çatı
Walnut, Kansas City’de bir yeşil çatı örneği
Fotoğraf: Jeffrey L. Bruce

Sosyal ve psikolojik pozitif etkiler: Yeşil çatılar hem görsel hem fiziksel açıdan şehir sakinleri üzerinde rahatlatıcı bir etki sağlarlar. Ayrıca çatılarda yaratılan sosyal ortamlar şehir içinde daha az gürültülü dinlenme alanları oluşturur.

 


Biyoçeşitliliğin artması:
Çatılarda oluşturulan bahçeler, şehirde barınmakta zorlanan kuşlar ve böceklere yaşam alanları sağlar. Böylece pek çok canlının yok olmasına neden olan şehir şartlarında oluşan yaşamsal fakirliği azaltır.


KAHVERENGİ ÇATILAR

Kahverengi çatıKahverengi çatı kavramı, yapımı da görünümü de yeşil çatılara benzer olmakla beraber amacı biyoçeşitliliği desteklemek olan yeşil çatı sistemini ifade ediyor. Bu amaca ulaşmak üzere, çatıda yaşayan canlı çeşitliliğini artırmak veya özel olarak belirli tür canlılar (örneğin yok olma tehlikesi ile karşı karşıya bulunan türler) için bir ortam yaratmak hedeflerine yönelik bir planlama yapılıyor. Standart yeşil çatı uygulamalarında olduğu gibi çatı bahçesi yetişmiş hazır bitkiler ve rulo çimle bir anda dekore edilmiyor, belirli bitki ve tohumların ekimi sonrası minimum müdahalelerle doğanın eline bırakılıyor. Kahverengi çatı ismi de çatının başlangıçta uzunca bir süre bitkisiz olan toprak rengi görünümünden geliyor. Yeşil çatıların sağladığı tüm diğer faydalar bitkilerin yetişmesi ile birlikte kahverengi çatılar için de geçerli.

 

Waldspirale binası yeşil çatısı, Darmstadt, Almanya
Waldspirale binasının yeşil çatısı, Darmstadt, Almanya

YEŞİL ÇATILARIN DEZAVANTAJLARI

Yeşil çatılar sağladığı pek çok faydaya rağmen bazı dezavantajlara da sahiptir. Son olarak bu dezavantajlara ve olası çözümlere de değinerek bitirelim konuyu.

En önemlisi bu çatıları oluşturmanın yüksek maliyetidir. Özellikle intansif bir yeşil çatı yapımı için yapılacak harcama sıradan bir çatının iki katına kadar çıkmaktadır. Yeşil çatıların bakımı da yüksek masraflıdır, ayrıca çok miktarda enerji ve su harcanmasını gerektirebilir. Bu sorunlar ekonomik ve ekolojik olarak çözülmesi gereken problemlerdir. Yeşil çatılara talep arttıkça kurulum maliyetleri de çok daha normal seviyelere inecektir. Depolanan yağmur suları veya binada harcanan su arıtılarak sulama için kullanılabilir. Günümüzde verimliliği çok yükselen alternatif enerji kaynakları kurulum maliyetini artırmakla birlikte enerji ihtiyacını fazlasıyla karşılayacaktır.

Yeşil çatı, The Landesbank Baden-Wuerttemberg, Stuttgart
Geniş alanlı bir yeşil çatı örneği, The Landesbank Baden-Wuerttemberg, Stuttgart
Fotorğraf: Jörg Breuning

Başka önemli bir dezavantaj da toprak ve bitki örtüsünün ağırlığının binaya standart bir çatıya göre çok yüksek bir yük bindirmesidir. Mevcut binalara yeşil çatı uygulanmadan önce mutlaka gerekli testler yapılmalı ve bölgesel deprem riskleri göz önünde bulundurulmalıdır. Bir çok binada uygulama öncesi özel konstrüksiyonlarla çatı güçlendirilmektedir.

Bir diğer konu da çatıdaki bahçelerde üreyip çoğalan zararlı böceklerin binaya yayılma riskidir. Bu konu gerçek bir dezavantaj olmaktan çok binada yaşayanların endişelerinden kaynaklanmaktadır. Yeşil çatılarda yer alan bahçeler, binanın zemindeki bahçesine göre dış etkenlere daha kapalı ortamlar olduğundan zararlı kontrolü ve önlenmesi de sorun olmamaktadır.


Yeşil çatıların temelleri: Yaşayan çatılar nedir, ne işe yarar? Yeşil çatıların ekolojik ve gelişimsel sorunları nasıl çözdüklerini gösteren proje örnekleri.


TD Bank, Toronto, Kanada (Yeşil çatı kurulumu, hızlandırılmış görüntü)

Yazıyı paylaşın | Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.

YORUM YAZIN

Lütfen yorumunuzu yazın!
Lütfen isminizi yazın