Gouda: Bataklıktan çıkan tarihi bir doku ve ünlü bir lezzet

YORUM YAZIN 0
717
Gouda, genel
Fotoğraf: ben.fitzgerald
Yazıyı paylaşın | Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.
Gouda, peynir ve tarih
Fotoğraf: Ralf Roletschek

Etkileyici anıtsal yapıları, geçmişe uzanan dükkanları, eski kanalları ile Gouda, Hollanda’nın en güzel tarihi kentlerinden biri. Yangınlar ve salgınlar nedeniyle zorlu bir tarih yaşayan kent, pek çok özelliğinin yanında peyniri ile de tarihi dokusuna güzel ve ünlü bir lezzet ekliyor.

Tipik Hollanda mimarisine sahip olan Gouda, güney Hollanda’da yer alıyor. Demiryolu ve otoyol bağlantıları sayesinde oldukça merkezi bir konuma sahip olan kentin büyük bir kısmı deniz seviyesinin altında. Bir anıtla işaretlenmiş olan Hollanda’nın en alçak noktası da kentten sadece birkaç kilometre uzaklıkta bulunuyor.

Tarihi yapısı ile oldukça ziyaret alan kent, ünlü peyniri ile de bir lezzet durağı konumunda. Peynirinin yanı sıra, stroopwafer isimli şuruplu gofretleri, mumları ve kil boruları da kentin ünlenmiş değerleri arasında yer alıyor.

Gouda, eski resim
Resim: Dirk Johannes van Vreumingen

Bataklıktan kentleşmeye

Gouda’nın kuruluş tarihi on birinci yüzyıla uzanıyor. Bölge o tarihlerde küçük derelerin geçtiği turba ormanıyla kaplı bir bataklıkmış. Bitki kalıntılarından oluşan ve yakıt olarak kullanılan bir tür taşıl kömür olan turbanın toplanmasına ve bataklığın ıslahına 1050 yıllarında başlanmış. Yerleşimden itibaren bir yüzyıl boyunca bölgenin en büyük çabası turbalardan tamamen arınarak topraklarını verimli hale getirmek olmuş. Kentin adı da ilk kez bu sıralarda, 1139 tarihinde Utrecht piskoposundan yapılan bir açıklamada yer almış.

Kent, 1272 yılında ise Hollanda’nın genişlemesinde ve zenginleşmesinde büyük rol oynayan, Alman kralının oğlu kont Beşinci Floris tarafından “şehir” olarak ilan edilmiş ve böylece şehirlere tanınan hak ve ayrıcalıklardan faydalanmaya başlamış.

Gouda’nın gelişiminde en büyük etken kanallar olmuş. İlk kanal, Gouwe Nehri’ni Ren Nehri ile birleştirerek yapılmış. Kanalların yapımı Beşinci Floris’in Gouda’yı şehir olarak ilan etmesinden sonra hızlanmış.

Gouda, şehir merkezi ve kanallar
1600’lü yıllarda kent merkezi ve kanallar

Kenti bir ticaret limanı haline getiren kanallar, kentin diğer bölgelerle ve ülkelerle özellikle de Fransa ile daha güvenli ve hızlı ticaret yapmasına olanak tanımış. Kanallar sayesinde kent ekonomik açıdan büyüyerek özellikle bez ve kil boru ticaretinin merkezi haline gelmiş. Gelişmeye paralel olarak kentin savunmasını güçlendirmek amacıyla sağlam bir kale de inşa edilmiş.

Yangınlar ve salgınlar

Gouda’nın tarihinde yangınlar ve veba salgınları önemli bir yer tutuyor. On dördüncü ve on altıncı yüzyıllar arasında yaşanan üç büyük yangın kentin çoğunun yeniden inşa edilmesine neden olmuş. Örneğin, 1438’de yaşanan yangında sadece dört ev ayakta kalabilmiş.

Gouda, 1905Veba salgınları da kentin tarihi boyunca yaşadığı talihsiz olaylar içinde yer alıyor. Gouda, on altıncı ve on yedinci yüzyıllar arasında tam dört büyük veba salgını yaşamış. Bunlardan 1673 yılında yaşanan sonuncu salgında kentin o günlerdeki nüfusunun yüzde 20’sini oluşturan 2.995 kişi yaşamını yitirmiş.

Gouda, 1909
Fotoğraf: andritzgouda.com

Tüm bu yaşananlar kentin gelişiminde olumsuzluklar yarattı. Kent gelişmeye başladığı her dönemde bir yangın veya bir salgınla ekonomik ve sosyal çöküntüler yaşamak durumunda kaldı. Gouda, tüm bu yaşananlardan sonra uzun bir süre ülkedeki en fakir şehirlerden biri haline geldi. Hatta Gouda halkını tanımlayan “Goudaner” kelimesi dilenci kelimesi ile eş anlamlı olarak kullanılmaya başlandı.

İlginizi çekebilir:   Büyükada: İstanbul’da özgün bir doku

Zor yıllara veda

Gouda’nın yeniden gelişimi on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısından itibaren başladı. Kentte kurulan mum ve iplik fabrikası Gouda’nın ekonomisinde itici bir güç oldu. Ayrıca, 1855 yılında, Gouda- Utrecht demiryolunun açılması da kentte geniş çaplı bir gelişme başlattı.

Gouda, kanallar
Kanallardan bir görünüm Fotoğraf: Jeroen Mul

Özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında kentin büyümesi üçe katlandı. Pek çok yeni mahalle inşa edildi; kentsel yenileme ve soylulaştırmaya doğru bir değişim oldu. Eski binalar restore edildi, yeni ve modern binalar kent planına eklendi.

Gouda, liman
Liman Fotoğraf: Arwin Meijer

Tarihi meydan

Gouda’da sokakların çoğu trafiğe kapatılarak yayalaştırılmış durumda. Bunlardan biri olan ve ana alışveriş caddesi olarak işlev gören Kleiweg, kentin tarihi merkezi olan Markt meydanına ulaşıyor. Tarihi meydanda Stadhuis olarak adlandırılan Belediye Binası, De Waag peynir müzesi gibi çok sayıda eski bina yer alıyor. Haftalık peynir pazarı da bu tarihi meydanda kurulmaya devam ediyor.

Gouda, Markt Meydanı
Markt Meydanı Fotoğraf: pixabay

Kırmızı ve beyaz renkli demir panjurları ile dikkat çeken Belediye Binası, Hollanda mimarisinin güzel bir örneğini sergiliyor. 1450 tarihinde yapılan bina Gotik tarza sahip.

Binanın sağ tarafındaki duvarda yer alan mekanik bir düzenekte Beşinci Floris’in Gouda’yı şehir olarak ilan edişi canlandırılıyor. Her yarım saatte bir, iki dakikalık gösterilerle yapılan canlandırma binaya ilgi çekici bir özellik kazandırıyor.

Gouda, De Waag
De Waag peynir müzesi Fotoğraf: Erik Zachte

Yine tarihi meydanda yer alan Goudse Waag, 1668 yılında mimar Pieter Post tarafından tasarlanmış. Uzun yıllar zemin katı peynir tartmak ve vergi toplamak için kullanılan bina, günümüzde Peynir ve El Sanatları Müzesi’ne ev sahipliği yapıyor.

Nostaljik peynir pazarı

Dünyanın en eski peynirlerden biri olan Gouda peynirinin tarihi 1184 yılına uzanıyor. Peynir pazarı ise ilk kez 1395 yılında kurulmaya başlamış. Eskisi gibi tarihi Markt Meydanı’nda belediye binasının önünde kurulan pazar, ritüelleri ve zengin gelenekleri ile tarihi ve nostaljik bir sahne sergiliyor.

Kente özgü Gouda peyniri tekerlekler halinde, “briks” adı verilen at arabaları tarafından pazara getiriliyor ve çiftçiler tarafından yere diziliyor. Geçmişte olduğu gibi, çiftçiler ve tüccarlar peynirler için pazarlıklarını el sıkışarak yapıyor ve her bir satış diğer çiftçiler tarafından alkışlanarak onaylanıyor.

Gouda, peynir pazarı
Fotoğraf: welcometogouda.com

Geleneksel peynir pazarı, günümüzde 4 Nisan- 29 Ağustos tarihleri arasında sadece perşembe sabahları kuruluyor ve tarihi bir gösteri olarak yoğun ilgi görüyor.

Hollanda’nın en uzun kilisesi

Sint Janskerk ya da daha tanınmış adıyla Saint John Kilisesi, Gouda’nın en önemli tarihi yapılarından biri. Bina, 123 metre uzunluğu ile Hollanda’nın en uzun kilisesi unvanına sahip. Kiliseden 1280 yılındaki belgelerde bahsediliyor olsa da günümüzdeki hali 1552’deki büyük yangından sonra inşa edilmiş. Adını ise Gouda’nın koruyucusu olarak görülen Aziz John’dan almış.

Kilisenin uzunluğu dışındaki en büyük özelliğini vitray pencereleri oluşturuyor. Orta çağ ve Rönesans dönemine ait süslemelere sahip vitraylı pencerelerde İncil ve Hollanda tarihine ait sahneler yer alıyor. Kilisede, gençlik dönemlerini Gouda’da geçirmiş olan ve hümanizm akımının yaratıcılarından biri olarak bilinen Erasmus’un adına yapılmış bir vitraylı pencere de bulunuyor.

Yazıyı paylaşın | Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.

YORUM YAZIN

Lütfen yorumunuzu yazın!
Lütfen isminizi yazın