Yasak Şehir: Antik dünyanın en büyük saray kompleksi

YORUM YAZIN 2
3267
Yasak Şehir, genel
Fotoğraf: David Stanley
Yazıyı paylaşın | Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.
Yasak Şehir, ahşap yapılar topluluğu
Fotoğraf: pixabay.com

Yasak Şehir, dünyanın en büyük, en eski ve en iyi korunmuş ahşap yapılar topluluğunu barındırıyor. Yirmi dört Çin imparatoruna hizmet vermiş olan kompleks, 980 binadan oluşuyor ve 720 bin metrekarelik bir alanı kaplıyor. Geleneksel Çin mimarisinin eksiksiz bir örneğini yansıtan şehir, eşsiz mimari dokusu ile 1987 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası olarak koruma altında bulunuyor.

Pekin’in merkezinde yer alan Yasak Şehir, 15. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar olan dönemde Çin’i yöneten Ming ve Qing hanedanlarının ortak ikametgahını oluşturan bir saray kompleksi. “Saray Müzesi” olarak bilinen şehir, 1406 ile 1420 yılları arasında inşa edilmiş ve 1911 yılına kadar on dördü Ming Hanedanlığı’ndan, on tanesi ise Qing Hanedanlığı’ndan olmak üzere yirmi dört Çin imparatoru ile ailelerine ev sahipliği yapmış. Ayrıca, imparatorluk ikametgahı dışında Çin hükümetinin tören ve siyasi merkezi olarak da kullanılmış.

Yasak Şehir, panoramik
Fotoğraf: Leo Chen

Yasak Şehir, günümüzde Çin tarihinin sanatsal ve kültürel hazinelerini sunan bir müze olarak hizmet veriyor. Son derece lüks ve görkemli olan kompleks, Fransa’daki Versailles Sarayı, İngiltere’deki Buckingham Sarayı, ABD’deki Beyaz Saray ve Rusya’daki Kremlin Sarayı ile birlikte dünyanın en büyük beş sarayından biri olarak kabul ediliyor.

Yasak Mor Şehir

Yaygın olarak Zijin Cheng yani Yasak Şehir olarak bilinen kompleksin resmi adı “Yasak Mor Şehir” olarak geçiyor. Çin yazıtları şehri tanımlamak için mor-zi, yasak-jin ve şehir-cheng olarak üç ideogram kullanmış.

Şehrin adında geçen mor renk, Çin’deki Ziwei Yıldızı olarak adlandırılan kutup yıldızından geliyor. Çin inanışlarında kutup yıldızı “küçük mor yıldız” olarak adlandırılıyor ve geleneksel Çin astrolojisine göre de sabit olduğu için hem dünyanın hem de uzun ömür, bereket, güvenlik gibi iyiliklerin merkezi olarak görülüyor. Ayrıca, kuzey yıldızının göklerdeki imparatorun evi olduğuna da inanılıyor. Bu inançlar, şehrin adındaki mor tanımı ile kuzey yıldızına atıfta bulunarak, yeryüzündeki imparatorlarının sarayını göklerin imparatoru ile aynı erişilmez kudrete çıkarıyor ve dünyanın da merkezi yapıyor.

Yasak Şehir, mor renk
Fotoğraf: pixabay.com

Şehri tanımlayan “yasak” kelimesi ise imparatorluk ailesi ve görevliler dışında saraya girmenin yasaklanmasından sonra 1600’lü yıllarda eklenmiş. Sarayın etrafı yüksek surlarla çevriliydi. Hiç kimse imparatorun izni olmadan saraya giremiyor ya da saraydan çıkamıyordu. Hükümet görevlilerinin, hatta imparatorluk ailesinin saray içinde bile sınırlı erişim izin vardı. Sadece imparator saraydaki her bölüme girebiliyordu.

Yasak Şehir, Ming Hanedanlığı tasvir
Ming Hanedanlığı döneminde şehrin tasviri

Saraydan müzeye

Yasak Şehir, Pekin’de yapılan üçüncü imparatorluk sarayı. İlki 12. yüzyılda Jin Hanedanlığı döneminde, ikincisi 13. yüzyılda Yuan Hanedanlığı döneminde inşa edilmiş.

Yasak Şehir ise on beşinci yüzyılda Ming Hanedanlığı döneminde imparator Yongle’un emriyle inşa edildi. Çin tarihinin en bilinen imparatorlarından olan Yongle, düşmanı Moğollara daha yakın olmak için başkenti Nanjing’den Pekin’e taşıdı. Pekin’in etrafında güçlü bir sur inşa ettirdi ve yeni sarayı Yasak Şehir’in inşasını başlattı. İnşaat, genç bir mimar olan Kuai Xiang’a verildi. Saray kompleksi çok düzenli ve simetrik olarak planlandı. Eski başkent Nanjing’teki imparatorluk sarayının modelini örnek alan tasarıma Konfüçyüs felsefesi, astronomik gelenekler ve Çin dinlerinin bir karışımını oluşturmak için de geleneksel inanç unsurları eklendi.

1406 yılında başlayan inşaat bir milyondan fazla işçinin çalışmasıyla sadece 14 yıl sürdü ve 1420 yılında tamamlandı. Yapımından kısa bir süre sonra da güvenliği artırmak için kuleler ve yeni kapılar eklendi.

Ming Hanedanlığı, Çin’de 1644 yılına dek hüküm sürdü. Ülke çapında yaşanan ayaklanmanın ardından Çin, Mançu kökenli imparator Shunzhi liderliğindeki Qing Hanedanlığı’nın yönetimine geçti.

Yasak Şehir, 1853 tasvir
Alman kitabı The Garden Arbor’da Yasak Şehir’in bir tasviri (1853)

Qing dönemi ile birlikte Yasak Şehir’de yeni bir dönem başlamış oldu. Şehre yeni binalar ve bahçeler eklendi. Bazı ana binaların adları değiştirildi, isim levhalarında Çin ve Mançu dilleri bir arada kullanıldı. Saray kompleksi günümüzdeki formunu bu dönemde kazandı.

Yasak Şehir, Piyu
Çocuk yaşta tahta geçen Çin’in son imparatoru Puyi

Yasak Şehir, son Qing imparatoru olan Puyi’nin 1911-1912 devrimi sırasında tahttan indirilmesiyle Çin’in politik merkezi olmaktan uzaklaştı. Binalar onarıldı ve yüzyıllarca halka yasaklanmış olan şehir, 1925 yılından itibaren halka açıldı.

Dünya sıralamasında en çok ziyaret edilen müze unvanını taşıyan Yasak Şehir, 2016 ve 2017 yıllarında 17 milyona yakın ziyaretçiyi konuk etti. Müzede Çin tarihi, resimleri, imparatorluk hazineleri ile porselen, seramik ve bronz koleksiyonlar olmak üzere yaklaşık bir milyon değerli sanat eseri sergileniyor.

Günümüzde, şehrin kapsamlı restorasyonu için 2005 yılında başlatılan on altı yıllık proje ile Yasak Şehir’deki bütün binaların 1912 yılındaki haline uygun olarak tamir ve restorasyonu yapılıyor.

Yasak Şehir, planSimetrik mimari düzen

Doğu Asya’nın kültürel ve mimari gelişmelerini etkileyen Yasak Şehir, doğudan batıya 753 metre, kuzeyden güneye 961 metrelik ölçülerde dikdörtgen bir plana sahip. Şehrin tamamı bir simetri çizgisi ile bölünmüş ve şehir iç ve dış avlu olarak iki parçaya ayrılmış. Dış avlu törenler için iç avlu ise imparator ve ailesinin yaşam alanı olarak kullanılmış.

Yasak Şehir, mimari düzen olarak matematiksel mantığa dayandırılmış ve mümkün olan en mükemmel geometrik kurallar takip edilmiş. Sarayın planında herhangi bir eğri kullanılmamış, her şey düz bir şekilde tasarlanmış.

Hem yasaklı hem korumalı

Kompleks, Pekin’in merkezi olacak şekilde inşa edilmiş ve 7,9 metre yüksekliğindeki duvarlarla çevrelenmiş. Duvarlar hem savunma hem de istinat duvarları işlevini sağlamak amacıyla yapılmış ve üç sırla özel olarak fırınlanmış tuğla ile inşa edilmiş. Duvarların kalınlığı tabanda 8,62 metre, üst kısımlarda ise 6.66 metreye ulaşıyor.

Yasak Şehir, duvarlar
Yasak Şehir’in çevresi boyunca uzanan koridor ve yollar Fotoğraf: The Wandering Angel

Duvarları izleyerek şehri çevreleyen hendekler 52 metre genişliğe ve 6 metre derinliğe sahip. Hendeklerin kazılması sırasında çıkarılan topraklarla şehrin kuzey tarafında savunma amaçlı bir tepe yapılmış. Tepe ayrıca saraya gerekli olan yakıtların depolandığı alan olarak da kullanılmış.

İlginizi çekebilir:   Jodhpur: Çölün ortasında mavi bir mücevher
Yasak Şehir, hendekler
Kenti çevreleyen hendekler

Duvarların dört köşesinde gözetleme kuleleri yer alıyor. Kuleler, sarayın dışarıdan görünümünde en göze çarpan kısımları oluşturuyor. Çatılarıyla hayranlık uyandıracak bir tasarıma sahip olan kulelerin her birinde dokuz kolon, 18 sütun ve 72 mahya bulunuyor. Ming Hanedanlığı döneminde yapılan kuleler, tadilatlar için Qing Hanedanlığı sırasında sökülmüş ama sonrasında bir araya getirilemedikleri için yeniden inşa edilmeleri gerekmiş.

Yasak Şehir, gözetleme kulesi
Kuzey batıdaki gözetleme kulesi Fotoğraf: Peter Rowley

Yasak Şehir’de dışarıya açılan dört ana kapı bulunuyor. Güneyde yer alan Meridyen Kapısı ana girişi oluşturuyor. Şehirde bulunan diğer giriş kapıları ise kuzeyde İlahi Kudret Kapısı, doğu ve batıda ise Doğu Zafer Kapısı ve Batı Zafer Kapısı olarak adlandırılıyor.

Yasak Şehir, Meridyen Kapısı
Meridyen Kapısı Fotoğraf: Morio

Meridyen Kapısı, kompleksin en yüksek yapılarından birini oluşturuyor. Etkileyici kapıda bulunan beş girişten ortada olanı, imparatorun özel kullanımı için ayrılmış. Doğudaki küçük kapı, bakanlar ve yetkililer tarafından kullanılırken, batı kapısı kraliyet ailesi tarafından kullanılmış. Köşelerde bulunan diğer iki kapı ise sadece büyük törenler yapıldığında açılmış.

Güneye bakan ihtişamlı binalar

Yasak Şehir’in tasarımı, genel düzeninden en küçük ayrıntısına kadar hem imparatorluk gücünün ihtişamını simgelemek hem de felsefi ve dini ilkeleri yansıtmak üzere titizlikle planlanmış. Binaların düzeni, dinsel törelerle konulan eski geleneklere göre sıralanıyor. Bu düzene göre tapınaklar sarayın önünde yer alıyor.

Mimari yerleşimin en büyük özelliklerinden biri de binaların ve kapılarının tamamen güneye bakıyor olması. Binaların bu düzeni, insanın ve evinin rüzgar ve suyla uyum sağlamasını savunan Feng Shui felsefesini yansıtıyor. İmparatorluk şehrinde bu felsefeye uyularak binalar soğuk kuzey rüzgarlarından korunmuş, güneyde ve doğuda güneşle ısıtılmış. Şehirde sadece imparatorun gözden düşmüş cariyelerinin evleri kuzeye bakmaktaymış.

Yasak Şehir, taş temel
Şehirdeki tüm binalar taş kaideler üzerine yerleştirilmiş Fotoğraf: pixabay.com

Yasak Şehir’deki tüm binalar toprak neminin iyi bir şekilde yalıtılmasını sağlayan taş kaideler üzerine yerleştirilmiş. Taş temellerden yükselen ve çatıları destekleyen kolonlar Çin’in güneyinden kanallarla taşınan çok sert ağaçlardan yapılmış.

Yasak Şehir’de bulunan 980 binadan en önemlilerini üç konak oluşturuyor: Yüce Uyum Konağı, Merkezi Uyum Konağı ve Uyumu Koruma Konağı. Konakların en büyüğü olan Yüce Uyum Konağı imparatorun ana sarayını oluşturuyor. İmparatorluk gücünün törensel merkezi olan yapı üç kat mermer taşından temel üzerine inşa edilmiş ve bronz tütsü brülörleri ile çevrelenmiş. Konağın içinde bulunan imparatorluk tahtına en yakın altı sütun altınla kaplı ve tüm alan ejderha motifleri ile dekore edilmiş.

Çin’in hayatta kalan en büyük ahşap yapısı olan konak Ming hanedanlığı döneminde inşa edilmiş, Qing Hanedanlığı döneminde yedi kez yangınla tahrip olmuş ve son kez 1695-1697 yılları arasında yeniden inşa edilmiş.

Yasak Şehir, çatılar
Fotoğraf: pixabay.com

Heykelcikli çatılar

Yasak Şehir’de yer alan binaların çatıları görkemli ve farklı tasarımları ile oldukça ilginç bir görünüm sergiliyor. Farklı tasarımlarda yapılmış olan çatıların eğimli sırtlarında Çin geleneklerindeki efsanevi hayvanların heykelcikleri yer alıyor. Sembolik bir role sahip olan bu heykelciklerin sayısı binada yaşayan kişinin gücünün göstergesi olarak değerlendiriliyor. Bir binanın önemi sadece yüksekliğinden veya genişliğinden değil aynı zamanda çatısının tarzından ve çatı sırtlarındaki tüneller ile heykelciklerin sayısından belli oluyor.

En fazla heykelcik aynı zamanda şehrin en yüksek çatısına da sahip olan Yüce Uyum Konağı’nın çatısında bulunuyor. Konağın çatısında farklı açılardan bakıldığında on efsanevi hayvanı görmek mümkün.

Çin mimarisinin karakteristik özelliklerinden olan efsanevi hayvanlardan anka kuşunun binaya mutluluk ve şans getirdiğine, aslanın sahibinin gücünü gösterdiğine, tek boynuzlu atın adalet ve bilgelik dağıttığına inanılıyor. Çatılarda ve şehrin genelinde en çok ejderha motifleri yer alıyor.

İmparatorun rengi olan sarı renk Yasak Şehir’deki hemen hemen bütün çatılara da hakim. Şehirde sadece iki binada sarı sırlı çatı kullanılmamış.

Yasak Şehir, altın nehir
Fotoğraf: Dennis Jarvis

Altın Su Nehri

Meridyen kapısından girişteki geniş alanda yapay bir nehir yer alıyor. Nehir, Çin imparatorluklarının rengi olan sarıdan dolayı altın rengi olarak tanımlanmış.

Yaklaşık beş metre genişliğinde ve sığ olan nehir, mükemmel simetriye sahip bir yayın şeklini hatırlatan bir yatak izliyor. Ming imparatorlarından Zhengtong tarafından Yasak Şehir’e sonradan eklenen nehir yangınlar sırasında rezervuar işlevi görmüş. Nehrin oldukça durgun olan su akışı vanalarla kontrol ediliyor.

Nehrin üzerinde beş birbirine paralel köprü yer alıyor. İlk yapıldığı yıllarda ahşap olan köprüler, sık yaşanan yangınlar nedeniyle mermer olarak yeniden inşa edilmiş.

Köprüler zengin bir şekilde dekore edilmiş; korkuluklarında mermer oymadan ejderha ve anka kuşu motifleri kullanılmış. Korkuluklar sadece köprülerde değil, nehrin yatağı boyunca da devam ettirilmiş.

Köprüler de aynen kapılar gibi hiyerarşik olarak geçişe olanak tanıyor. Merkezdeki köprü imparator için ayrılmışken, ikincil köprüler kraliyet ailesinin üyeleri tarafından, diğer iki köprü ise yetkili kişiler tarafından kullanılmış.

İmparatorların bahçesi

Yasak Şehir’in en kuzeyinin merkezinde yer alan İmparatorluk Bahçesi, 12.000 metrekarelik dikdörtgen bir alanı kaplıyor. Bahçenin kuzey ucunda İlahi Kudret Kapısı yer alıyor.

Çin bahçe tasarımının en tipik örneğini sergileyen küçük ama düzenli bahçede ağaçlar, çiçekler ve çok sayıda peyzaj düzenlemesinin yanı sıra her biri farklı bir stile sahip yirmi bina da bulunuyor.

Yasak Şehir, İmparator Bahçesi
Fotoğraf: 江 上 清风 1961

Bahçenin dört köşesinde bulunan dört köşk dört mevsimi sembolize ediyor. Köşklerden en ünlü olanı doğu köşesinde yer alıyor ve ilkbaharı temsil ediyor. Heykellerle bezenmiş bahçe yolları ise şans ve serveti simgeleyen renkli çakıllardan yapılmış desenlerle kaplanmış. İmparatorlar nadiren uğradığı bahçede bir mağara ve yapay bir tepe de bulunuyor. Yasak Şehir’in ilk inşası sırasında yapılmış olan bahçe, 1535 yılında Qing Hanedanlığı döneminde restore edilmiş.

Yazıyı paylaşın | Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.

2 YORUMLAR

YORUM YAZIN

Lütfen yorumunuzu yazın!
Lütfen isminizi yazın