Lingotto, bir zamanların efsane fabrikası

YORUM YAZIN 0
499
Lingotto, genel görünüm
Fotoğraf: rpbw.com © RPBW / © Studio Fotografico Merlo Fotografia Aere
Yazıyı paylaşın | Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.

Yirminci yüzyılın başlarında Fiat için inşa edilen Lingotto, test pisti olarak kullanılan çatısı ve binlerce çalışanıyla Avrupa’nın hem en büyük hem de en modern otomobil fabrikasıydı. Mimari olarak avangard ve etkileyici görünümünü koruyan bina günümüzde bir eğlence kompleksi olarak hizmet veriyor.

Lingotto, Kuzey İtalya’nın Torino kentinde yer alıyor. Kentin yirminci yüzyılda başlayan gelişiminde önemli bir yere sahip olan Lingotto, Fiat marka otomobillerin üretim fabrikası olarak tasarlandı ve inşa edildi.

Lingotto, Fiat için inşa edildi
Fotoğraf: Raffaele Sergi

Günümüzdeki adı FCA olan Fiat, İtalya’nın en büyük şirketi olarak 1899 yılında kuruldu. Şirketin başkanı ve çoğunluk hissedarı olan Senatör Giovanni Agnelli, Detroit’teki Ford fabrikasını ziyaretinden sonra Fiat’ın üretimini genişletmeye karar verdi. Kararını hayata geçirmek için yeni ve gelişen üretim teknolojilerini içinde barındıran, mimari açıdan da yenilikçi ve benzersiz bir fabrikaya ihtiyaç duydu. Böylece Lingotto’nun yapım öyküsü de başlamış oldu.

İlk modüler betonarme yapı

Fabrikanın tasarımı İtalyan mimar ve mühendis Giacomo Mattè-Trucco tarafından yapıldı ve inşasına 1916 yılında başlandı. Beton estetiğinin öncüsü olan bina, 500 metre uzunluğu ile bir milyon metreküp hacme ve 400 bin metrekare alana sahipti. Fabrika birbirine paralel beşer katlı iki binadan oluşuyordu. Binalar çatıda iki rampa ile birbirine bağlandı. Rampalar, binanın çatısında yer alan bir kilometre uzunluğundaki oval piste ulaşmak için inşa edilmişti. Üretimi tamamlanan otomobillerin test sürüşleri bu pistte yapılıyordu.

Tasarımın en belirgin özelliği, otomobillerin binanın içinden geçen ve zemin kattan beşinci kata ulaşan bir hatta üretilmesiydi. Üretime zemin katta başlanıyor, biten otomobiller en son katta yani çatıda test ediliyordu. Üretilen otomobiller yukarıya spiral bir yol üzerinden çekiliyordu. Her kat özel bir üretim aşamasına ve montaj hattına sahipti. Bu net ayrım çalışanların hatlar arasında gidiş gelişlerini en aza indirerek montaj sürelerini kısaltıyordu.

Lingotto, sütunlar, kirişler ve döşemeler olarak üç elemanın tekrarlanmasına dayanan betonarme yapıdaki ilk modüler örnek oldu. Fabrikanın tasarımı, tüm dünyada büyük bir etki yarattı. Dönemin ünlü mimarı Le Corbusier binayı “mimari değere sahip az sayıda endüstriyel binadan biri” olarak kabul etti ve şehir planlaması için bir rehber olarak nitelendirdi.

İlginizi çekebilir:   Pisa Kulesi, dünyanın en sevilen mimari kazası

80 farklı model

Lingotto fabrikasında üretim 1923 yılında başladı. 1926 yılında ise ofisleri de tamamlanarak Kral Üçüncü Vittorio Emanuele tarafından resmi olarak açılışı yapıldı. Açıldığı yıllarda 12 bin mavi yakalı, 500 beyaz yakalı çalışanı olan Lingotto, Avrupa’nın en gelişmiş fabrikası unvanına sahip oldu. Çalışan nüfusun fazlalığı nedeniyle Torino’da yeni bir semt kuruldu ve kentin gelişimi ivme kazandı.

Lingotto, Topolino
Otomobil piyasasında bir efsane olarak görülen Topolino

Lingotto fabrikası, 60 yıl boyunca hizmet verdi. Fabrikada 80 farklı otomobil modeli üretildi. Özellikle İkinci Dünya Savaşı sonrasında İtalya’nın ve İtalyan halkının ekonomik zorluklarına çözüm getirecek küçük modelleri ile büyük bir sükse yaptı. Otomobil piyasasında bir efsane olarak görülen Topolino da bu modeller arasındaydı.

Lingotto’nun hayata dönüşü

Lingotto’da otomobil üretimi 1982 yılında sona erdi ve fabrika kapatıldı. Fiat, mimari tarzı ile bir dönemin simgesi olmuş binasının atıl olarak kalmasını istemedi. Fabrikanın mimari kimliği ile orijinal yapısının tamamen korunarak yenilenmesi ve halka açık çok işlevli bir tesise dönüştürülmesi yönünde karar aldı. Projeleri değerlendirmek üzere bir yarışma düzenledi ve 1985 yılında ünlü İtalyan mimar Renzo Piano ile anlaştı. Böylece Lingotto’nun 4 yıl sürecek dönüşüm ve yenileme çalışmaları başlamış oldu.

Renzo Piano ve ekibi Lingotto’nun dış kısmında büyük değişimler yapmadı. Ancak, iç alanlardaki eski üretim bölümleri tamamen değiştirilerek oditoryum, otel, ofisler, alışveriş merkezi barındıran modern bir kompleks haline getirildi. Test pisti olduğu gibi bırakıldı ve halkın ziyaretine açıldı.

Eklenen modern alanlar

Torino kenti için heyecan verici bir kamusal alan haline dönüşen yeni Lingotto’da, Renzo Piano ve ekibi tarafından oluşturulan üç yeni alan bulunuyor: Oditoryum, La Bolla ve Agnelli Galerisi. Bunlardan La Bolla ve Agnelli Galerisi çatıda yer alıyor.

Lingotto, yeni genel
Çatıya eklenen La Bolla ve Agnelli Galerisi Fotoğraf: rpbw.com © RPBW / © Gianni Berengo Gardin

Fabrikanın güney tarafına inşa edilen La Bolla, Türkçe tercümesiyle “kabarcık”, cam ve çelikten inşa edilmiş şeffaf bir toplantı salonu. Panoramik bir manzaraya sahip olan La Bolla’ya hem Lingotto’ya yerleştirilen asansörlerden hem de küçük bir helikopter pistinden erişmek mümkün.

Çatının kuzeyinde bulunan “Pinacoteca Agnelli ” yani Agnelli Galerisi, Fiat’ın eski başkanı ve Lingotto’nun kurucusu olan Giovanni Agnelli’nin ismini taşıyor. Tamamen metal olan galeride Agnelli Ailesi’ne ait özel koleksiyondan 25 başyapıt bulunuyor. Galerinin alt katlarında ise geçici sergi alanları, sanat eğitimi merkezi, kütüphane, kitap dükkanı ve ofisler yer alıyor.

Lingotto, Agnelli Galerisi
Agnelli Galerisi Fotoğraf: rpbw.com © RPBW /© ph. Enrico Cano

İki binden fazla seyirciyi ağırlayabilen oditoryum ise, tamamen kiraz ağacından yapılmış panelleri ve mükemmel akustiği nedeniyle uzmanlar tarafından gerçek bir müzik tapınağı olarak tanımlanıyor.

Lingotto, oditoryum
Oditoryum Fotoğraf: rpbw.com © RPBW /© Gianni Berengo Gardin

Günümüzde Lingotta’nın ofis bloğunda Fiat grubunun yönetim merkezi, binanın doğu kısmında da Torino Politeknik Üniversitesi Otomotiv Mühendisliği fakültesi yer alıyor.

Yazıyı paylaşın | Paylaşmak güzeldir, bilgiyi çoğaltır.

YORUM YAZIN

Lütfen yorumunuzu yazın!
Lütfen isminizi yazın